وقتی مرد مدتی خرج زندگی زن را نمی‌دهد، این پول از بین نمی‌رود. زن میتواند بعداً همهٔ آن ماه‌ها را یکجا از دادگاه بخواهد. به این پولِ عقب‌افتاده میگویند نفقهٔ معوقه.
خیلی‌ها فکر می‌کنند فقط نفقهٔ چند ماه آخر را میشود گرفت، یا اینکه اگر زن کار میکند دیگر نفقه‌ای در کار نیست. هیچ‌کدام درست نیست. در ادامه همه‌چیز را ساده و قدم‌به‌قدم گفته‌ایم.
اصلاً نفقه یعنی چه؟
نفقه یعنی خرج زندگی. قانون مدنی می‌گوید در ازدواج دائم، خرج زندگی زن با مرد است. این خرج فقط پول غذا نیست؛ همهٔ چیزهایی است که زن برای یک زندگی معمولی و در شأن خودش لازم دارد:
- خانه
- خوراک و پوشاک
- وسایل خانه
- هزینهٔ درمان و بهداشت
نکتهٔ مهم این است که ملاک، وضع و شأن خود زن است. یعنی دادگاه نگاه میکند زنی با این شرایط، در این شهر و با این سطح زندگی، معمولاً چه خرجی دارد.
چه کسی میتواند نفقه بخواهد؟
زن در این حالت‌ها حق نفقه دارد:
- ازدواج دائم باشد. در ازدواج موقت، زن نفقه نمی‌گیرد مگر اینکه در عقد شرط کرده باشند.
- زن از زندگی مشترک سر باز نزده باشد. اگر زن بدون دلیل موجه خانه را ترک کند یا وظیفه‌های زناشویی را انجام ندهد، به آن «نشوز» میگویند و برای آن مدت نفقه‌ای تعلق نمی‌گیرد.
شاغل بودن زن یا داشتن درآمد و دارایی، حق نفقه را از بین نمیبرد. حتی اگر زن از مرد پولدارتر باشد، باز هم خرج زندگی با مرد است.
نفقهٔ معوقه از چه روزی حساب میشود؟
از روزی که مرد دیگر خرجی نداده است، نه از روزی که زن به دادگاه می‌رود. اگر مرد سه سال پیش خرجی را قطع کرده و زن امروز دادخواست می‌دهد، میتواند نفقهٔ همهٔ این سه سال را بخواهد.
قانون برای نفقهٔ گذشتهٔ زن مهلتی نگذاشته است. یعنی دیر شدن، حق زن را از بین نمیبرد.
اگر مرد بگوید در این مدت خرجی داده، معمولاً خودش باید ثابت کند؛ مثلاً با واریزهای بانکی یا شاهد. هر مبلغی که ثابت شود، از نفقهٔ معوقه کم میشود. پس اگر مرد در این مدت گاهی پولی واریز کرده، بهتر است زن هم آن‌ها را بداند و حساب کند.
مبلغ نفقه را چه کسی تعیین میکند؟
قانون عدد ثابتی برای نفقه نگذاشته است. دادگاه معمولاً پرونده را به کارشناس رسمی دادگستری در امور خانواده می‌فرستد و او مبلغ را تعیین میکند. کارشناس معمولاً با هر دو طرف صحبت میکند و مدارک را می‌بیند.
چیزهایی که مبلغ را بالا یا پایین می‌برند:
- محل زندگی: خرج زندگی در یک کلان‌شهر با یک شهر کوچک یا روستا فرق دارد.
- وضع اجتماعی و خانوادگی زن: تحصیلات، شغل و سطح زندگی خانوادهٔ زن.
- سطح زندگی مشترک: اینکه زن و شوهر در چه خانه‌ای و با چه سطحی زندگی می‌کرده‌اند.
- گرانی هر سال: خرج زندگی هر سال با سال قبل فرق دارد، برای همین مبلغ هر سال جداگانه تعیین میشود.
- پولی که مرد در این مدت داده: هر چه ثابت شود، کم میشود.
برای همین است که دو پرونده با مدت یکسان، ممکن است مبلغ خیلی متفاوتی داشته باشند.
چطور نفقهٔ معوقه را بگیریم؟
- مدارک را آماده کنید: سند ازدواج، شناسنامه و کارت ملی، و اگر هست، هر مدرکی که نشان می‌دهد از کی خرجی قطع شده (پیام‌ها، شاهد، گردش حساب).
- دادخواست بدهید: دادخواست مطالبهٔ نفقه در دفترهای خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود. برای این کار حساب کاربری ثنا لازم است.
- جلسهٔ دادگاه و کارشناسی: دادگاه معمولاً تعیین مبلغ را به کارشناس می‌سپارد. دستمزد کارشناس را معمولاً همان کسی می‌دهد که دادخواست داده است.
- نظر کارشناس: نظر کارشناس به هر دو طرف ابلاغ میشود. اگر کسی با مبلغ موافق نباشد، از روز ابلاغ یک هفته فرصت دارد اعتراض کند. در این صورت پرونده ممکن است به هیئت سه‌نفرهٔ کارشناسان برود.
- حکم و اجرا: بعد از حکم، اگر مرد پول را ندهد، از راه اجرای احکام میشود اموال یا حقوق او را توقیف کرد.
پرسش‌های رایج
نفقهٔ معوقه را تا چند سال قبل میشود گرفت؟
محدودیتی ندارد. قانون برای نفقهٔ گذشتهٔ زن مهلت نگذاشته است و زن میتواند نفقهٔ همهٔ مدتی را بخواهد که مرد خرجی نداده، هر چقدر هم طولانی باشد.
اگر زن کار کند یا درآمد داشته باشد، باز هم نفقه میگیرد؟
بله. درآمد یا دارایی زن، حق نفقه را از بین نمیبرد. خرج زندگی زن در ازدواج دائم با مرد است، حتی اگر زن خودش درآمد خوبی داشته باشد.
اگر زن قهر کرده و خانهٔ پدرش رفته باشد، نفقه دارد؟
بستگی دارد. اگر بدون دلیل موجه رفته باشد، برای آن مدت معمولاً نفقه‌ای ندارد. اگر دلیل موجه داشته باشد، مثلاً خطر جانی یا آبرویی، حقش سر جایش است. تشخیص این موضوع با دادگاه است.
اگر مرد نتواند همهٔ نفقهٔ معوقه را یکجا بدهد چه میشود؟
مرد میتواند در دادگاه ثابت کند توان پرداخت یکجا را ندارد. به این کار «دعوای اعسار» میگویند. اگر دادگاه بپذیرد، مبلغ را قسطی میکند.
در دوران عقد، قبل از عروسی، هم نفقه تعلق میگیرد؟
اگر زن آمادهٔ شروع زندگی مشترک باشد و مرد مقدماتش را فراهم نکند، بله. دادگاه معمولاً بررسی میکند که تأخیر در شروع زندگی از طرف چه کسی بوده است.
نفقهٔ معوقه چقدر میشود؟
عدد ثابتی ندارد و به مدت، محل زندگی، وضع زن و پرداختهای مرد بستگی دارد. برای اینکه حدود مبلغ پروندهتان را بدانید، میتوانید با فرم تخمین همین سایت، بازهٔ مبلغ را بر پایهٔ روش کارشناسان رسمی دادگستری ببینید.
این متن برای آشنایی با قانون است و جای مشاوره با وکیل را در پروندهٔ خودتان نمی‌گیرد.